Merac ( Namazın və qulluğun mənası ) 1-ci hissə.


Merac Əfəndimiz (S.Ə.V) ın mübarək cismaniyəti ilə etdiyi və nəticə etbarıyla möcüzə olan uğurlu  bir səyahətdir. Bu səyahət Allah (C.C)ın xüsusi dəvəti ilə, Əfəndimizin reallaşdırdığı “ la mekani” yəni, məkansız bir yolculuqdur. Əfəndimiz (S.Ə.V) ın ubudiyyətinin, yəni qulluğunun  səmərəsi olan bu yolculuq, Allahın əmriylə Peyğəmbər Əfəndimiz (s.ə.s) in ruhən və bədənən, Buraq adlı səmavi bir miniyə minərək Cəbrail (ə.s) ilə birlikdə Məkkədəki Məscidi Haramdan Qüdsdəki Məscidi Aqsaya (Beytül–Maqdis) qədər getmişdi. Və o gecə yolculuğuna ki, buna İsra deyilir–oradan da bir meracla (mənəvi lift ) yeddi qat göylərə yüksəlib Sidrətül–Müntəhaya çatmışdı. Burada Cəbraili arxada buraxıb Rəfrəf deyilən lədünni miniklə Allahın hüzuruna gəlib Onun Zatı Aqdəsini yaxından müşahidə etməsi və zaman–məkan üstü danışması hadisəsi Merac yolçuluğudur. Bu yolçuluq İsra surəsində bu şəkildə ifadə edilir;” Qulu (Məhəmmədi uluhiyyət və Rububiyətimizlə əlaqədar olaraq) bəzi böyük işarət və sübutları göstərmək üçün bir gecə Məscidi Haramdan ətrafını bərəkətlər verdiyimiz və qatımızda mübarəkliyi olan Məscidi Aqsaya aparan O şanı uca Varlıq, hər cür nöqsandan, acizlikdən və ehtiyacdan uzaqdır. Heç şübhəsiz O, haqqıyla eşidəndir, haqqıyla görəndir.”( İsra/1) Bu yolçuluq peyğəmbərliyin 12-ci ilində, hicrətdən on səkkiz ay əvvəl, mübarək üç ayların ilki olan Rəcəb ayının 27-ci gecəsində (Rəqaib gecəsindən iyirmi gün sonra) reallaşmışdı. "İsra"gecə yolçuluğu deməkdir. Əfəndimiz ( S.Ə.V) meraca çıxdığında Ulul Əzm Peyğəmbərləri daxil olmaqla bütün peyğəmbərlərə namaz qıldırmış, bu səbəbdən də Ona“ İmamul Enbiya “ deyilmişdi.  Bütün peyğəmbərlərə namaz qıldırdıqdan sonra Məscidi-Aqsada səma təbəqələrindən, daha əvvəl heç kimsəyə açılmamış olan qapılardan keçərək “ la məkani” məkansız bir nöqtədə Camalullahla həmsöhbət olmuşdu. Əfəndimiz bu uğurlu yolçuluğa ubudiyətinin mükafatı olaraq getmişdi... Müteaddid (müxtəlif) bəyanlardan anlayırıq ki, insaniyyətin həqiqəti, qulluq üçün yaradılmışdır. Bu qulluq ölçülərini əhli-təsəvvüf bir neçə mərtəbəyə ayırır:
1. İbadət
Allahın əmrlərinə riayət etmək, tabe olmaq . 
Qul, Allahın əmrlərinə riayət edə-edə bu həqiqəti fitrətinə yerləşdirir. Demək bu 2-ci həqiqət ubudiyyət həqiqətidir ki, ibadət qulun fitrətində yerləşmiş və xas hala gəlmişdi. Ubudiyyət bir seyri sülük halıdır ki, bunu ən azami şəkildə yaşayan tək insan Hz. Məhəmməd Mustafa ( S.Ə.V) olmuşdur. Demək bu yolçuluq Onun vəlayət mərtəbəsindəki bir yolçuluğudur. Vəlayəti böyük bu o yolçuluğu ustad Səid Nursi belə tərif edir:
“Allaha yaxınlıq mərtəbələrindəki yüksəlişdir.” Allah ( C.C) bizə şah damarımızdan daha yaxındır, fəqət təəssüflə qeyd etməliyik ki, bizim Ona uzaqlığımız var. Eyni Günəş şüalarının bizə yaxın olduğu halda bizim məkani olaraq Günəşdən uzaqlığımız kimi. Biz aciz qulların daşımış olduğu bəzi sifətlər səbəbiylə Allah ( C.C) a uzaqlığı var. Bu uzaqlığı günahlardan uzaq duraraq, Rəbbimizə itaət edərək, ibadətləri ubudiyyətə çevirərək və fitrətimizə yerləşdirərək, Allaha yaxınlıq mərtəbəsində seyri sülük edərək yox edə bilirik. Merac, Əfəndimizə ( S.Ə.V) bir ikramdır (hədiyyədir). Bu hədiyyə Ona qulluğunun dərinliyinə görə verilmişdi. Onun Aləmlərin Rəbbi olan Allaha yaxınlığı, hər şeyə, hər şeydən daha yaxın olan Zata qarşı bizimlə əlaqəli bir yaxınlıqdır… Bu möhtəşəm qulluq Əfəndimiz ( S.Ə.V) ın təmsil etdiyi şəkliylə heç kimsəyə nəsib olmamışdı. Əfəndimiz (s.ə.s) merac yolçuluğu içərisində bütün zamanlardan və məkanlardan ayrı bir uruc (yüksəlmə) və yüksəliş yaşamışdı. Bu yüksəlişin təsəvvüfdə addımları vardır. İlki, Allaha doğru yolçuluq, ikincisi, Allahla yaşanan murakabə (özünü unutmaq) sonrasında geriyə dönüş yolçuluğudur. Merac, çatılacaq ən yüksək məqamdır. İnsanoğlu yaradılarkən özündən istənilən hədəf qulluq hədəfidir. Miraç da bu səmərənin verilə biləcəyi ən yüksək nöqtədir. Məsələn, alma çəkirdəyinin çata biləcəyi kamal nöqdəsi ağaç olub çiçəkləndiyi, meyvə  verdiyi zaman deyil, o meyvəni olğunlaşdırdığı zamandır. Yəni öz həqiqət qayəsini reallaşdırmış olduğu zamandır. Allah ( C.C) nın biz qullardan almaq isdədiyi meyvə bizə verdiyi isdedadların, qabiliyətlərin qüvvədən felə çıxmış halı ilə təzahür etmiş olmasıdır. M.İbni Arabi Şamda darağacında bir şaki (bandit) görür. Rəvayətə görə İbni Arabi, şakinin əyaqlarına sarılmış bir haldaykən, ətrafındakılar Ona “ Nə etdin sən? Bu adam şaki. Həyatı boyunca etmədiyi banditlik qalmadı. Oğurluq etdi, cinayət işlətdi, haqqa təcavüz etdi" dedilər. İbni Arabi "Bunu bilirəm. Bir şakinin çata biləcəyi ən yüksək nöqtə dar ağacıdır. Çünki dar ağacı şakilik yolunda yol alan artıq atacağı addımın qalmadığı yerdir. Oda  öz şakiliyində kamala çatmışdı.” Dedi. Bu əhvalat hansı dərəcədə olursa olsun kamala çatdığı zamanın bir son yüksəliş olduğunu anlatmaqdadır. Merac, atılacaq addımın qalmadığı yerdir. Əfəndimiz ( S.Ə.V) ın meracı sadəcə fərdi deyildi, bütün varlığın miracıydı. Adəm ( Ə.S) yaradılırkən mələklərin soruşduğu;
(Ya Rəsulum!) Sənin Rəbbin mələklərə: “Mən yer üzündə bir xəlifə (canişin) yaradacağam”, – dedikdə (mələklər): “Biz Sənə şükür etdiyimiz, şəninə təriflər dediyimiz və Səni müqəddəs tutduğumuz halda, Sən orada (yer üzündə) fəsad törədəcək və qan tökəcək bir kəsmi yaratmaq istəyirsən?”- söylədilər. (Allah onlara: ) “ Mən bildiyim şeyi siz bilmirsiniz!” – buyurdu”.  Bəqərə 30/Ayə.
Ayədəki sualın cavabının tahaquq ( reallaşdırma ) etdiyi yerdi merac. Merac Onun qulluğunun kamal nöqtəsi və faniliyinin bitdiyi yerdir. Meraca çıxışı bütünüylə öz qulluğu ilə cərəyan etmişdir. Meraca çıxış, Onun vəlayətinə baxan isdiqamətidir. Meracda yaşadığı mənəvi gözəlliklərə rəğmən O geri dönmüşdür. Geri dönüşünə nüzul ( enmə ) deyilir. Yaxşı, O Şəfqət Peyğəmbəri niyə geri döndü və nə üçün orada qalmağı üstün tutmadı? Çünki O, geriyə dönüşündə açdığı qapılardan biz ümmətinin də öz meraclarımıza yüksələ bilməmiz üçün yol göstərmək istəmişdi. Eynəl yaxın, Haqqal yaxın məqamlarında tamaşa etdiyi həqiqətləri bizlərə bildirmək və öz risalətini tamamlamaq istəmişdi. Əfəndimiz (S.Ə.V) meracda Allah (C.C) ilə bərabər qarşılıqlı salamlaşmışdı. Hər beş vaxt namazın təhiyyət hissəsində, Əfəndimiz(S.Ə.V) ilə Allah (C.C) arasında cərəyan edən bu danışma əsirlərcə zikr edilmişdir və qiyamətə qədər də zikr ediləcəkdir. Əfəndimiz ( S.Ə.V) Allah (C.C)na bütün mövcudatın tahiyyələrini, tayyibatlarını, təsbehlərini və həmdlərini hədiyyə təqdim edər kimi, Allah (C.C) isə ona təqdim edilən bu hədiyyələr qarşısında Əfəndimizə (S.Ə.V) salam vermişdi; “ Mənim salamım sənin üzərinə olsun, Ey mənim Nəbim!” 
Əfəndimiz (S.Ə.V) da salamı sadəcə öz üzərinə almır və mübarək ləblərindən tökülən bu mübarək salamı "Ya Rəbb, sənin salamın mənim üzərimə və ümmətimdən saleh əməl işləyən qullarının üzərinə olsun”deyər. Demək meracda belə ümmətini düşünən O Şəfqət Peyğəmbərinin bu mübarək yolçuluğu  Onun ümməti olaraq bizim üçün də hər zaman bir iftixar vəsiləsidir. O, Rəhmət Peyğəmbəri özünə təqdim edilən səmavi süfrələrə buyur edilərkən ümmətini unutmamış  mihnət yurdu olan dünyaya geri dönmüşdü. Şəfqət  Peyğəmbəri meracdan dönərkən bütün ümməti üçün keçdiyi qapıları aralı buraxmışdır. Kədər ili olaraq bilinən çətin zamanları  yaşamış olmasına rəğmən dönməyi üstün tutmuşdu. Kədər ili içində çox sevdiyi, Onu himayə edən, yetimliyini az da olsa unutdurmağa çalışan əmisi Əbu Talibi, çox sevdiyi, övladlarının anası, ümmətinin də mənəvi anası olan  və bütün mal varlığını çox sevdiyi Həyat yoldaşı uğrunda fəda edən Xədicə validəmizi itirmişdi. Yaşanan bu ağrılı hadisədən  Taif yolçuluğunu da əlavə edəriksə, yaşanan ağrıların son nöqtədəsinə gəlmişdi. Bu yaşanan əziyyətli, zəhmətli, ağrılı günlərdən sonra Allah ( CC) ı Həbibini təsəlli etmək üçün Onu hüzuruna dəvət etmişdi. Eyni Əfəndimiz (S.Ə.V) ın Hz. Əbu Bəkiri Sevr mağarasında “ la tahzən” yəni “üzülmə , Allah ( C.C) bizimlə bərabərdir“ deməsi kimi; Allah ( C.C) da Ona “kədərlənmə mən səninlə  bərabərəm” deyər. Allahın Əfəndimizə ( S.Ə.V) yaxınlığı, imtahanlardan keçdiyi nöqtələrdə Ona təsəlli olmuşdu. Qulun çəkdiyi zəhmətlər, sıxıntılar və kədərlər onun sevilmədiyindən deyil, bu seyri süluqun içində Hz. Mevlana deyimi ilə; Xamdım, Bişdim, Yandım” xamlıqdan, bişmə və sonra yanma nöqtəsinə çatmasından ötrüdür. Həyata bu nöqtədən baxa biləriksə əgər, sıxıntı mərhələlərinin gəlib keçici olduğunu, çətinliklərinin vəzifəsini görüb sonrada çıxıb gedəcəyini anlamış oluruq. Yaşanan sıxıntılar bir iynə  kimidir. Necə ki, iynə bədənə vurulduğu vaxt bədən özünü, gələn hər cür təhlükəyə qarşı qoruyorsa, qul da sıxıntı anında səbr edərsə, əgər bu qoruma həm  bədənini, həm də ruhunu mühafizə edər. Seyyidinə Abdulqüddüs ( KS) deyər ki;” Mən Rəsulullahın yerində olsaydım Billahi geri dönməzdim.” Bu cümlə Risalətlə Vilayətin arasındakı fərqi ortaya qoyan bir cümlədir. Vəlilərin seyri süluqları davam edər, halbuki Əfəndimiz ( S.Ə.V) o yolculuğu tamamlayıb seyri nüzulə keçmişdi. Risalət həqiqəti Əfəndimizin meracında yəni qulluğunun nəticəsində aranması gərəkən bir həqiqətdir. Elə bir həqiqət ki, kəliməyi şəhadətin içində onun qul olduğunu zikr edərik. İmam Şafi və İmam Eşari Həzrətləri kəliməyi şəhadətin ikinci hissəsində “ Əşhədü ənnə Məhəmmədən Rəsulullah “ vurğulanmasını kifayət görürkən,  Əbu Hənifə və İmam Maturidi Həzrətlərinin israrla “əbduhu” həqiqətini, Əfəndimizin qulluğunu oraya qoymuşdular. Bundan ötrü Əfəndimizə “ Zülcənahəyn” deyilmiş. Onun (S.Ə.S) ın qulluğu risaləti ilə bərabər bir qanad təşkil etmişdir.  Əfəndimizin qulluğu risalətinə məbdəi oluşuyla əlaqədərdir. Necə ki, Əfəndimiz (S.Ə.V) qulluğundakı dərinliyi ilə meraca yüksəldi və bizə verdiyi mesaj içində ümmətinə təbliğ ettiyi şeyləri haqqal - yaxın müşahidə etdi isə, o halda bizlər də qulluğumuzda dərinləşərək öz Meracımızı yaxalamış olarıq. Dərinləşə bildiyimiz nisbətdə öz qulluğumuzu acizanə olaraq ölçə bilərik. Qulluğun ölçü vahidi “namaz” dır.   Namaza mömünün meracı deyilməsi bundandır. Merac qul olmanın rəmzidir. Merac, adətən "hardasan ey kimsəsizlərin kimsəsi" deyildiyində gələn cavabdır. Miraç həqiqətində  Hz.Ebu Bəkirin dimdik duruşuyla “təslimiyət “ qavramını da öyrənmiş oluruq. Varlıq Nuru, Kainatın Süruru Əfəndimiz, İsra və Merac hadisəsini Qureyş müşriklərinə xəbər verəcəyi zaman: 
“–Ey Cəbrâîl, qövmüm məni təsdiq etməz!” dedi. Cəbrail (əleyhissalam):
“–Əbu Bəkir səni təsdiq edər. O sıddıqdır.” dedi. (İbni Sad, I, 215)
Meracı xəbər alan yeni İslamiyətə girmiş bəzi insanlar İslamdan döndülər. Bu sözü təsdiq etməyi ağıllarına sığdıra bilmirdilər. Əbu Cəhl bəzi dostlarıyla nəşə içində Əbu Bəkrin evinə getdi. 
Əbu Cəhil:
-Ey Əbu Bəkr! Dostunun yanına getmirsən ki, nə söylədiyini eşidəsən. 
Əbu Bəkr:
–Nə söylədi? 
Əbu Cəhil:
–Bu gecə qövmünün içindəydi, indi deyir ki, bu gecə məni Beyti Məqdisə aparıblar.
Əbu Bəkr:
-Məhəmməd (ə.s) həqiqətən bu sözü dedimi mi?
Əbu Cəhl: 
–Bəli dedi.
Hz. Əbu Bəkr:
–Mütləq doğru demişdir.
Onlar:
–Bir gecədə Beyt-Maqdisə çatıb sonrada geri gəldiyinə necə inana bilərsən?
Hz. Əbu Bəkr:
–Bəli onu bu sözdə təsdiq edirəm, Cəbrail bir anda yeddi qat göydən zəminə enir və Haqq Təalanın xəbərlərini ona çatdırır yenə geri məqamına dönər. Buna müqayisədə bu gecə onu Beytül Muqaddisə götürmələri o qədər qəribsənəcək bir hadisə deyildir.”
Həmin gündən sonra Hz. Əbu Bəkrin ləqəbi Əs sıddıq olaraq qalır. Merac isə bizə təslimiyət və sıddıqiyət qapılarını açır.
Merac bizim göylərə uruc etməmiz deyil, üzərimizdəki istedadlarına inkişafı adına ortaya bir sıra dəyərlər qoymuş olur. Bu istedadlar sıxıntı, üzüntü və əziyyət halında inkişaf edər. Meracın bizə öyrətdiyi bir çox dəyərlərdən biri olan "namaz", hamısının ortasındakı məhəng daşı kimidir. Bu namaz necə inkişaf edəcək necə cismimizlə, ruhumuzla bir bütün halına gələcək?
Namazla uruc edə bilən ruh, sıxıntılar qarşısında güclüdür. Əslində namaz gündə beş dəfə bizə verilən bir fürsətdir. Namazın hər Allahu Əkbəri bir merac  pilləsidir, qul namazla tərəqqi edir və namazla təmizlənir. Əgər namaz həqiqətin də dərinləşməyi bacara bilərsə, insan, ubudiyət həqiqətində də dərinləşir. Səid Nursi, “ Namaz Risaləsində” namazı; ubudiyətn, qulluğun çəkirdəyi olaraq tanınır. Namaz qulluğun bir xülasəsidir. Namaz möminin meracı isə, bu da Əfəndimizin meracda açdığı qapıları aralı buraxaraq, ümmətinin yüksəlməsini, kamala çatmasını istəməsindən irəli gəlməkdədir. Elə isə namazın üzərində israrla durmaq və namazda dərinləşmək üçün çox ciddi səy göstərmək lazımdır. Qurani Kərimdə “namaz qılmaq” lafzı ( sözü) keçməz onun yerinə “ namazı iqamə etmək” lafzı zikr edilir. İqamə etmək, yəni onu kaim qılmaq adətən onun heykəlini tikir mənasına gəlir. Bu o deməkdir ki; namazın içərisində, ruh heykəlimizi və öz məna heykəlimizi inşa edərik...
Şərh əlavə et

Şərh yaz